Umowa o pracę a umowa zlecenie – którą formę zatrudnienia wybrać w 2025 roku?

Zatrudnienie pracownika może przybrać różne formy, jednak najczęściej stosowane to umowa o pracę i umowa zlecenie. Choć często są mylone, wynikają z innych przepisów – umowa o pracę opiera się na Kodeksie pracy, a zlecenie na Kodeksie cywilnym. Różnią się zakresem praw, obowiązków, sposobem rozliczania oraz poziomem ochrony pracownika. W tym artykule dokładnie porównuję obie formy zatrudnienia – z perspektywy pracownika i pracodawcy – oraz wskazuję, która forma będzie korzystniejsza w 2025 r.

Formy zatrudnienia – umowa o pracę czy zlecenie?

Wybierając formę zatrudnienia, pracodawca i pracownik mają do dyspozycji m.in umowę o pracę oraz umowę zlecenie. To najczęściej spotykane sposoby świadczenia pracy w Polsce – różniące się podstawą prawną, zakresem obowiązków oraz poziomem ochrony pracownika. 

Umowa o pracę zapewnia większą stabilność zatrudnienia, prawo do urlopu wypoczynkowego, wynagrodzenie za czas choroby oraz szereg innych przywilejów pracowniczych wynikających z Kodeksu pracy. Z kolei umowa zlecenie daje więcej elastyczności, ale nie gwarantuje takich samych świadczeń – zleceniobiorcy nie przysługuje np. ochrona przed rozwiązaniem stosunku pracy, świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, urlopy itp. Dlatego wybór odpowiedniej formy powinien być świadomą decyzją, uwzględniającą zarówno potrzeby pracodawcy, jak i oczekiwania zatrudnionego.

O tym, czy współpraca stanowi stosunek pracy, nie decyduje sama nazwa umowy, lecz jej treść oraz rzeczywiste warunki realizacji. Kluczowe jest, czy spełnia ona cechy stosunku pracy opisane w art. 22 Kodeksu pracy, takie jak podporządkowanie pracodawcy, świadczenie pracy w określonym miejscu i wyznaczonym czasie oraz osobiste jej wykonywanie. Prawidłowa kwalifikacja umowy ma istotne znaczenie, ponieważ wpływa na obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, sposób rozliczania wynagrodzenia oraz uwzględnienie okresu pracy przy ustalaniu stażu zawodowego.

Na czym polega umowa o pracę i jakie daje prawa pracownikowi?

Umowa o pracę to dokument regulujący prawa i obowiązki stron stosunku pracy – pracodawcy i pracownika. W ramach stosunku pracy pracownik wykonuje określony rodzaj pracy na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Charakterystyczne cechy stosunku pracy to m.in. podporządkowanie pracownika przełożonemu, osobiste wykonywanie obowiązków, odpłatność, ponoszenie ryzyka gospodarczego, produkcyjnego i osobowego przez pracodawcę, ciągłość świadczenia pracy, zobowiązanie pracownika do starannego działania. 

Zawarcie umowy o pracę powinno nastąpić na piśmie, a w przypadku niedochowania tej formy – przed rozpoczęciem pracy pracodawca ma obowiązek pisemnie potwierdzić ustalenia co do stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków. 

Czym jest umowa zlecenia i jakie ma zasady?

Umowa zlecenie to jedna z umów cywilnoprawnych, które podlegają przepisom Kodeksu cywilnego, a nie Kodeksu pracy. Zawierana jest między dającym zlecenie (zleceniodawcą) a przyjmującym zlecenie (zleceniobiorcą), gdzie ten drugi zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej lub faktycznej. Jej cechą charakterystyczną jest elastyczność – może być zawarta w dowolnej formie: ustnie, mailowo lub pisemnie, a zakres obowiązków ustalany jest indywidualnie. Stosowanie umowy zlecenie jest legalne, gdy rzeczywiście nie nosi cech stosunku  pracy, w szczególności ze względu na brak podporządkowania pracownika w procesie świadczenia pracy, które jest istotnym elementem każdej umowy o pracę. 

Nadużycia pojawiają się, gdy umowy cywilnoprawne są wykorzystywane do ukrycia rzeczywistego stosunku pracy, co jest niezgodne z prawem i może skutkować ustaleniem istnienia stosunku pracy przez sąd. Choć umowa zlecenia może wiązać się z wykonywaniem określonego rodzaju pracy, nie tworzy ona stosunku pracy – zleceniodawca ma ograniczoną możliwość wydawania poleceń, a zleceniobiorca nie podlega służbowemu podporządkowaniu ze strony zleceniodawcy. Umowa zlecenie nie zapewnia zleceniobiorcy takich samych praw i gwarancji, jakie przysługują pracownikowi na podstawie umowy o pracę, np. prawa do urlopu wypoczynkowego, czy ochrony przed rozwiązaniem umowy o pracę. Ponadto, okres wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia nie wlicza się do stażu pracy.

Wielu pracodawców decyduje się na zawieranie umów zlecenia głównie ze względów ekonomicznych – taka forma współpracy pozwala na obniżenie kosztów pracowniczych. Umowa o pracę wiąże się bowiem z wyższymi obciążeniami składkowymi oraz obowiązkiem zapewnienia szeregu świadczeń pracowniczych, co przekłada się na znacznie większy koszt utrzymania etatu. Zleceniobiorca nie korzysta z tak szerokiej ochrony, co czyni tę formę bardziej korzystną dla zleceniodawcy pod względem finansowym.

Jakie są różnice między umową o pracę a umową zlecenia?

W praktyce wiele osób zastanawia się, czy wykonywana praca powinna być realizowana na podstawie stosunku pracy (np. umowy o pracę), czy może wystarczy umowa cywilnoprawna. Różnice między umową o pracę a zleceniem dotyczą m.in. podstawy prawnej, zakresu obowiązków, uprawnień pracowniczych i składek ZUS. Umowa zlecenie jest przykładem umowy cywilnoprawnej, a umowy cywilnoprawne obejmują m.in. umowę zlecenie. W przeciwieństwie do zatrudnienia pracowniczego, zatrudnienie na podstawie umowy zlecenie nie daje pełni praw pracowniczych, nie wlicza się do stażu pracy i nie gwarantuje płatnego urlopu wypoczynkowego.

Poniższa tabela ułatwia zrozumienie kluczowych rozbieżności między tymi formami zatrudnienia:

Umowa o pracę a umowa zlecenie mogą prowadzić do podobnych efektów ekonomicznych, ale skutki prawne i poziom ochrony pracownika znacząco się różnią. To, jaką formę zatrudnienia wybierzesz, powinno zależeć od charakteru wykonywanej pracy i rzeczywistych warunków współpracy, a nie jedynie od chęci uproszczenia formalności czy obniżenia kosztów. Niewłaściwe przypisanie formy zatrudnienia może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych, w tym uznania umowy cywilnoprawnej za stosunek pracy i nałożenia zaległych składek oraz kar. Dlatego przy wyborze rodzaju umowy warto kierować się nie tylko interesem pracodawcy, ale też zgodnością z przepisami i realiami wykonywanych obowiązków.

Ubezpieczenia społeczne i ochrona pracownika – co musisz wiedzieć?

Wybierając pomiędzy umową o pracę a umową zlecenie, warto zwrócić szczególną uwagę na kwestie ubezpieczeń społecznych oraz ochrony pracownika. To właśnie te aspekty często decydują o bezpieczeństwie socjalnym i stabilności zatrudnienia.

W przypadku umowy zlecenia, przyjmujący zlecenie nie korzysta z pełnej ochrony, ani z przywilejów pracowniczych, jakie gwarantuje stosunek pracy. Zleceniobiorca, co do zasady, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu i zdrowotnemu, jeśli nie ma innego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń. Ubezpieczenie chorobowe jest dla niego dobrowolne – może do niego przystąpić na własny wniosek. W praktyce oznacza to, że w razie choroby zleceniobiorca nie zawsze otrzyma świadczenie, jeśli nie zadba o zgłoszenie do ZUS. Co więcej, okres wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia nie jest wliczany do stażu pracy.

Z kolei umowa o pracę zapewnia pełną ochronę socjalną – pracodawca ma obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. Po zakończeniu zatrudnienia pracownik otrzymuje świadectwo pracy, które dokumentuje przebieg zatrudnienia i jest niezbędne przy ustalaniu stażu pracy oraz korzystaniu z uprawnień pracowniczych. Taki dokument bywa kluczowy np. przy ubieganiu się o kolejną pracę. Brak świadectwa pracy może utrudniać udowodnienie przebiegu zatrudnienia, co w praktyce przekłada się na ograniczony dostęp do wielu uprawnień. Dlatego umowa o pracę nie tylko daje większą stabilność w trakcie zatrudnienia, ale również pozostawia istotny ślad w historii zawodowej pracownika.

Warto pamiętać, że jeżeli w rzeczywistości wykonywana praca na podstawie umowy zlecenia spełnia cechy stosunku pracy – czyli odbywa się pod kierownictwem pracodawcy oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym – możliwe jest sądowe ustalenie istnienia stosunku pracy. Nieprawidłowe stosowanie umów zlecenia, zwłaszcza gdy pracodawca dąży do obniżenia kosztów pracowniczych i obejścia przepisów prawa pracy, może mieć poważne konsekwencje prawne. Pracodawca, który nadużywa umów cywilnoprawnych naraża się m.in na zarzut wykroczenia przeciwko prawom pracownika oraz obowiązek uregulowania zaległych składek i wystawienia świadectwa pracy.

Podsumowując, zarówno zleceniobiorcy, jak i pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę, powinni znać swoje prawa i obowiązki w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz ochrony zatrudnienia. Przestrzeganie przepisów i prawidłowe dokumentowanie zatrudnienia to podstawa bezpieczeństwa socjalnego i uniknięcia problemów w przyszłości.

Ile wynosi minimalne wynagrodzenie w 2025 roku?

Od 1 stycznia 2025 roku minimalne wynagrodzenie za pracę w Polsce wynosi 4 666 zł brutto miesięcznie, a minimalna stawka godzinowa dla umów cywilnoprawnych to 30,50 zł brutto. Wysokość tych świadczeń ustala corocznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, zgodnie z ustawą o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.

Warto podkreślić, że minimalne wynagrodzenie za pracę stosuje się wyłącznie do wynagrodzenia przysługującego pracownikowi, tj. osobie zatrudnionej na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Z kolei minimalną stawkę godzinową stosuje się (z pewnymi wyjątkami) do umów zlecenia i umów o świadczenie usług. Minimalna stawka godzinowa jest kategorią ogólnokrajową i nie podlega zróżnicowaniu ze względu na region, branżę, sektor gospodarczy, grupę zawodową czy posiadane kwalifikacje.

Nie wszystkie umowy zlecenia i umowy o świadczenie usług podlegają obowiązkowi zapewnienia minimalnej stawki godzinowej. Obowiązek ten nie ma zastosowania do umów zawieranych między osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności gospodarczej. Wyłączone spod tego obowiązku zostały również:

• umowy zlecenia i umowy o świadczenie usług, jeżeli o miejscu i czasie wykonania zlecenia lub świadczenia usług decyduje przyjmujący zlecenie lub świadczący usługi i przysługuje mu wyłącznie wynagrodzenie prowizyjne;

• określone umowy o świadczenie usług dotyczące sprawowanej osobiście w sposób ciągły całodobowej opieki nad osobami lub grupą osób.

Czy umowa zlecenia wlicza się do stażu pracy?

Na ten moment – nie. Zgodnie z obowiązującymi przepisami umowa zlecenia nie wlicza się do stażu pracy, podobnie jak okres prowadzenia działalności gospodarczej. Oznacza to, że osoby zatrudnione na podstawie umowy zlecenia, nawet przez wiele lat, mają formalnie niższy staż pracy niż osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę.

To ma się jednak zmienić. Zgodnie z projektem ustawy przyjętym przez Stały Komitet Rady Ministrów, od 1 stycznia 2026 r. okresy wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia (a także inne formy zatrudnienia pozaetatowego, jak prowadzenie działalności gospodarczej czy umowy agencyjne) będą wliczane do stażu pracy. Nie wiesz, jaką umowę wybrać? Skonsultuj się z prawnikiem.

Wybór odpowiedniej formy zatrudnienia – umowy o pracę czy zlecenia – może mieć realne konsekwencje prawne i finansowe. Jeśli nie masz pewności, czy Twoja umowa spełnia wymogi prawa lub chcesz się upewnić, że nie dochodzi do nawiązana pozornego stosunku cywilnoprawnego, warto skorzystać z pomocy prawnika przy tworzeniu i opiniowaniu umów, regulaminów i statutów. Oferuję profesjonalną analizę umowy, ocenę ryzyk prawnych oraz przygotowanie treści zgodnej z przepisami – zarówno z perspektywy zatrudniającego, jak i zleceniobiorcy.